مراتب و درجات توحيد

شهيد آيت‌اله مرتضی مطهری

توحيد درجات و مراتبی دارد، همچنان که شرک نيز که مقابل توحيد است مراتب و درجاتی دارد. تا انسان همه مراحل توحيد را طی نکند، موحّد واقعی نيست. 1- توحيد ذاتی توحيد ذاتی يعنی شناختن ذات حق به وحدت و يگانگی. اولين شناختی که هر کس از ذات حق دارد، غنا و بی‌نيازی اوست، يعنی ذاتی است که در هيچ جهتی به هيچ موجودی نيازمند نيست و به تعبير قرآن «غني» است. همه چيز به او نيازمند است و از او مدد می‌گيرد و او از همه غنی است. «يا ايها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی (سوره فاطر آيه 15)» ای مردم شما نيازمند درگاه خداونديد و خداوند بی‌نياز از همه چيز است. شناخت ديگر از ذات حق «اوليّت» يعنی مبدئيت و منشأئيت و آفرينندگی اوست. او مبدأ و خالق موجودات ديگر است، موجودات همه «از او» هستند و او از چيزی نيست و به تعبير حکما «علت اولي» است. اين اولين شناخت و اولين تصوری است که هر کس از خداوند دارد، يعنی هر کس در مورد خداوند می‌انديشد و به اثبات يا نفی و تصديق يا انکار می‌پردازد. چنين معنی و مفهومی در ذهن خود دارد که آيا حقيقتی وجود دارد که وابسته به حقيقتی ديگر نيست. ...